De teloorgang van de Europese meubelindustrie

Saint-Loup-sur-Semouse in de Franse Haute-Saône, aan de rand van de Vogezen, was ooit een belangrijk centrum van de meubelindustrie. De geschiedenis van het stadje laat goed zien wat er met de traditionele meubelindustrie in Frankrijk, België en grote delen van West-Europa is gebeurd: productie werd gemechaniseerd, bedrijven werden groter, maar uiteindelijk verplaatste een belangrijk deel van de productie zich naar goedkopere productielocaties. De verandering begon niet met de komst van China of goedkope import. De eerste oorzaak was juist de industrialisering van de meubelproductie zelf.

Van vakmanschap naar massaproductie

Saint-Loup had al in de negentiende eeuw een omvangrijke meubelindustrie. Volgens het Franse Inventaire du patrimoine waren er in de omgeving verschillende meubelfabrieken actief. De fabriek van Tisserand dateerde bijvoorbeeld uit 1886; in 1902 werkten daar tien mensen en in 1931 vijftien. Andere ondernemingen waren aanzienlijk groter: de Usines Réunies van Saint-Loup-Magnoncourt hadden in 1908 ongeveer 550 werknemers. Na de Tweede Wereldoorlog veranderde het productieproces ingrijpend. Het beste voorbeeld is Parisot. Volgens het Franse erfgoedinventaris besloot het bedrijf in 1955 zich te richten op massaconsumptie. Er kwamen productielijnen voor seriematig vervaardigde eetkamers en slaapkamers. In 1964 produceerde de fabriek al 600 tot 1.000 meubelstukken per dag. In 1960 was er nog slechts één ambachtelijke werkplaats die traditionele stijlmeubelen op bestelling maakte. Dat is een cruciaal moment. De traditionele meubelmaker werd niet onmiddellijk verdrongen door buitenlandse concurrentie. Hij werd eerst verdrongen door een efficiëntere manier van produceren. Machines, standaardisatie en grote series maakten meubels goedkoper en veranderden daarmee ook de concurrentieverhoudingen.

Het probleem van de hoge kosten

Deze ontwikkeling had echter een keerzijde. Naarmate de lonen in West-Europa stegen, werd het moeilijker om arbeidsintensieve producten tegen concurrerende prijzen te maken. Fabrikanten moesten daarom investeren in machines, grotere productielijnen en schaalvergroting. Daarmee ontstond een vicieuze cirkel: om concurrerend te blijven moesten bedrijven groter en efficiënter worden; grotere bedrijven vereisten grotere investeringen; en hoe meer de meubelproductie werd gestandaardiseerd, hoe gemakkelijker dezelfde producten elders konden worden gemaakt. De traditionele meubelindustrie werd daardoor vooral kwetsbaar in het middensegment: producten die wel industrieel geproduceerd konden worden, maar waarvoor de Europese producent geen hoge meerprijs kon vragen vanwege kwaliteit, merk of exclusiviteit.

Concurrentie kwam eerst uit Europa

De volgende stap was de internationalisering van de Europese markt. Franse en Belgische fabrikanten kregen niet alleen concurrentie van eigen landgenoten, maar ook van producenten uit andere Europese landen. Voor Frankrijk is dat goed zichtbaar in de cijfers van Insee. In 2018 bedroeg de Franse meubelproductie €5 miljard, terwijl voor €7,2 miljard aan meubels werd geïmporteerd. De import was daarmee anderhalf keer zo groot als de binnenlandse productie. China was de grootste leverancier, maar ook Italië, Duitsland en Polen waren belangrijke leveranciers. In tien jaar tijd waren de Franse importen met meer dan 20% gestegen; de import uit China en Polen was zelfs meer dan verdubbeld. Hierdoor veranderde de Franse meubelindustrie van een sector die vooral voor de eigen markt produceerde in een sector die steeds sterker moest concurreren met buitenlandse productie.

België: hetzelfde mechanisme

In België voltrok zich een vergelijkbare ontwikkeling. Ook daar stonden producenten onder druk van buitenlandse concurrentie en hoge productiekosten. Dat probleem bestaat nog steeds. Volgens de Belgische sectorfederatie Fedustria daalde de omzet van de Belgische meubelindustrie in 2025 voor het derde jaar op rij. Het productievolume nam in dat jaar met 2,4% af. Tegelijkertijd was China goed voor 31% van de Belgische meubelimport. In de eerste vijf maanden van 2026 liep dat aandeel verder op tot 31,8%. Fedustria wijst daarnaast op de druk van energie-, grondstoffen- en transportkosten en op de relatief hoge Belgische loonkosten. De Belgische cijfers laten daarmee hetzelfde patroon zien als de Franse: de producenten in West-Europa moeten concurreren in een markt waarin producten steeds gemakkelijker internationaal kunnen worden ingekocht.

Waarom productie kon vertrekken

De kern van de verandering is dat meubels relatief gemakkelijk te transporteren zijn. Een fabriek hoeft daarom niet meer dicht bij haar afzetmarkt te staan. Zodra productie in andere landen goedkoper kan plaatsvinden, wordt het economisch aantrekkelijk om daar te produceren. Eerst verschoof productie binnen Europa naar landen met lagere kosten, zoals Polen en andere Midden- en Oost-Europese landen. Vervolgens werd productie steeds mondialer en nam de concurrentie uit Azië sterk toe. Dat proces werd versterkt door de schaalvergroting van de detailhandel. Grote meubelketens konden enorme aantallen producten inkopen en leveranciers internationaal met elkaar vergelijken. Voor de producent betekende dat een voortdurende druk op prijs en efficiëntie. De gevolgen waren groot: kleinere en arbeidsintensievere bedrijven verdwenen of specialiseerden zich, terwijl grotere ondernemingen moesten automatiseren, consolideren of productie naar goedkopere locaties verplaatsen.

Saint-Loup-sur-Semouse als voorbeeld

Ook de geschiedenis van Parisot weerspiegelt deze ontwikkeling. De fabriek in Saint-Loup groeide na 1955 sterk door massaproductie en werd in de jaren zestig en zeventig verder uitgebreid. Het bedrijf produceerde later moderne meubels uit plaatmateriaal en meubels in bouwpakketvorm. Volgens het Franse erfgoedinventaris had de groep in 1990 ongeveer 1.200 werknemers in zijn verschillende activiteiten en was het in 2006 actief in onder meer Frankrijk, Roemenië en Hongkong. Daarin zit de paradox van de hele West-Europese meubelindustrie besloten. Om de concurrentie het hoofd te bieden, moesten bedrijven moderniseren en internationaliseren. Maar diezelfde internationalisering maakte het uiteindelijk mogelijk om productie steeds verder van de oorspronkelijke fabriek en regio te organiseren. Saint-Loup is daarom niet alleen het verhaal van een verdwenen meubelstad. Het is een voorbeeld van de overgang van een regionale industrie naar een internationale productieketen.

Wat is er uiteindelijk verdwenen?

De traditionele meubelindustrie is niet volledig verdwenen. Frankrijk en België hebben nog steeds meubelfabrikanten. De sector heeft zich alleen sterk veranderd. De productie die het meest onder druk kwam te staan, was vooral de productie van relatief gestandaardiseerde meubels waarvoor de consument weinig extra wilde betalen voor Europese productie. Daartegenover staan niches waarin ontwerp, maatwerk, kwaliteit, technologie of merk belangrijker zijn. De Europese meubelindustrie probeert zich juist in dergelijke segmenten te onderscheiden. Wat grotendeels verdwenen is, is het oude model waarin een stad als Saint-Loup-sur-Semouse tientallen meubelbedrijven kon herbergen die samen een complete lokale bedrijfstak vormden. De belangrijkste oorzaak daarvan was uiteindelijk niet één concurrent uit één land. Het was een opeenstapeling van veranderingen: mechanisering en schaalvergroting, stijgende arbeidskosten, veranderende consumptie, grotere distributieketens, Europese concurrentie en uiteindelijk globalisering. Het gevolg is zichtbaar in de oude fabrieksgebouwen van Saint-Loup: de productie van meubels is niet verdwenen, maar de economische plaats waar die productie plaatsvindt, is ingrijpend veranderd.